Obowiązek wymiany wodomierzy na radiowe dotyczy wodomierzy ciepłej wody użytkowej, ciepłomierzy i podzielników kosztów ogrzewania zamontowanych przed 22 maja 2021 roku – urządzenia te trzeba zastąpić licznikami z funkcją zdalnego odczytu do 1 stycznia 2027 roku. Obowiązek spoczywa na właścicielach i zarządcach budynków wielolokalowych, w tym wspólnotach i spółdzielniach mieszkaniowych, pod warunkiem że wymiana jest technicznie wykonalna i opłacalna. Za brak realizacji tego obowiązku grozi kara pieniężna nakładana na podstawie ustawy Prawo energetyczne.
Montaż wodomierza zimnej wody w lokalu nie wynika wprost z ustawowego obowiązku, natomiast jeśli urządzenie już działa i służy do rozliczeń, musi mieć ważną legalizację i spełniać wymogi metrologiczne. Przepisy o zdalnym odczycie z ustawy Prawo energetyczne dotyczą wyłącznie ciepłomierzy, podzielników kosztów ogrzewania oraz wodomierzy ciepłej wody użytkowej – nie tworzą powszechnego nakazu wymiany liczników zimnej wody na radiowe.
Trzeba przy tym odróżnić wodomierz główny od wodomierza lokalowego. Wodomierz główny znajduje się na przyłączu wodociągowym i mierzy ilość wody dostarczonej do całej nieruchomości – odpowiedzialność za jego stan spoczywa na przedsiębiorstwie wodociągowo-kanalizacyjnym. Wodomierz lokalowy montowany jest wewnątrz mieszkania i służy do wewnętrznego rozliczania kosztów między lokatorami zgodnie z regulaminem rozliczania mediów przyjętym uchwałą wspólnoty lub statutem spółdzielni. Jeżeli licznik lokalowy nie ma ważnej legalizacji lub mieszkaniec odmawia udostępnienia lokalu do odczytu, rozliczenie może odbywać się metodą ryczałtową – o ile taka możliwość wynika z regulaminu.
Obowiązek wymiany wodomierzy na radiowe spoczywa na właścicielach i zarządcach budynków wielolokalowych – w tym wspólnotach i spółdzielniach mieszkaniowych – pod warunkiem, że wymiana jest technicznie wykonalna oraz ekonomicznie uzasadniona. Warunki oceny opłacalności precyzuje rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 7 grudnia 2021 roku, które bierze pod uwagę między innymi sposób doprowadzenia ciepła do lokali, możliwość regulacji grzejników oraz relację kosztów montażu do planowanych oszczędności energii.
Wymiana ciepłomierzy dotyczy zarówno urządzeń pomiarowych na granicy dostawy ciepła do budynku, jak i liczników w poszczególnych lokalach. Jeśli analiza techniczna i ekonomiczna wykaże, że montaż urządzeń pomiarowych w danym budynku jest niewykonalny lub nieopłacalny, obowiązek zdalnego odczytu nie ma zastosowania – rozliczenie może wtedy odbywać się według powierzchni lub kubatury lokalu.
Wymianę liczników we wspólnocie zaczyna się od inwentaryzacji istniejących urządzeń i sprawdzenia dat ich legalizacji. Dopiero na tej podstawie można ustalić, które ciepłomierze, podzielniki kosztów ogrzewania i wodomierze ciepłej wody wymagają zastąpienia modelami z modułem radiowym.
Kolejnym krokiem jest podjęcie uchwały przez właścicieli lokali we wspólnocie mieszkaniowej lub decyzji zarządu w spółdzielni, zatwierdzającej harmonogram i budżet modernizacji. Po uzyskaniu zgody zarządca wybiera wykonawcę – najczęściej w drodze przetargu – i ustala zakres prac obejmujących demontaż starych urządzeń, montaż nowych liczników oraz konfigurację systemu odczytowego. Prace można rozłożyć w czasie, prowadząc modernizację etapami w poszczególnych klatkach lub pionach instalacyjnych, pod warunkiem że całość zostanie zakończona przed upływem ustawowego terminu. Ostatnim elementem procesu jest poinformowanie mieszkańców o terminach montażu oraz o nowych zasadach przekazywania danych o zużyciu.
Koszt wymiany wodomierza głównego na przyłączu pokrywa przedsiębiorstwo wodociągowe, natomiast koszt licznika lokalowego w mieszkaniu ponosi właściciel lub wspólnota, najczęściej z funduszu remontowego lub w formie opłaty celowej nałożonej na mieszkańców. Wynika to z podziału obowiązków określonego w umowie o zaopatrzenie w wodę – urządzenie na granicy nieruchomości utrzymuje dostawca usług, natomiast instalacja wewnętrzna i liczniki służące do rozliczeń w budynku obciążają właściciela nieruchomości.
Pytanie o wymianę licznika wody na czyj koszt nabiera innego wymiaru przy wynajmowanych lokalach – tę kwestię powinna regulować wprost umowa najmu. W praktyce to właściciel mieszkania jest stroną umowy z dostawcą mediów i to on odpowiada za dopuszczenie urządzenia pomiarowego do wymiany, nawet jeśli w lokalu mieszka najemca. Stan licznika w dniu przekazania lokalu dobrze odnotować w protokole zdawczo-odbiorczym wraz z numerem fabrycznym urządzenia i datą jego legalizacji – dzięki temu w razie sporu o rozliczenie zużycia obie strony mają jasny punkt odniesienia.
Po wymianie na liczniki radiowe odczyt liczników wody we wspólnocie odbywa się automatycznie – dane trafiają do odbiornika lub systemu zarządcy bez konieczności wchodzenia do poszczególnych mieszkań. W systemie typu walk-by pracownik zbierający dane przechodzi jedynie w pobliżu budynku z odbiornikiem, natomiast w systemie stacjonarnym opartym na bramkach internetowych dane są przesyłane automatycznie do serwera. Zarządca ma obowiązek nieodpłatnie umożliwić mieszkańcom uzyskanie informacji o zużyciu co najmniej raz w miesiącu, jeśli rozliczenie opiera się na wskazaniach urządzeń ze zdalnym odczytem.
Dane o zużyciu wody i ciepła traktowane są jak dane osobowe, więc system przesyłający odczyty musi zapewniać odpowiednie zabezpieczenie transmisji zgodnie z przepisami o ochronie danych. Oprogramowanie do zarządzania nieruchomością pozwala zaimportować dane z odczytów radiowych, zestawić je z historią zużycia w danym lokalu i wychwycić odchylenia od typowego wzorca – nagły wzrost zużycia wody często wskazuje na wyciek w instalacji, a rozbieżność między odczytem lokalowym a wskazaniem licznika głównego może sygnalizować błąd konfiguracji urządzenia. Taka kontrola pozwala reagować, zanim problem przełoży się na wysoki rachunek dla mieszkańców.
Za brak wyposażenia lokali w wymagane urządzenia pomiarowe lub brak rozliczania kosztów według rzeczywistego zużycia właścicielowi lub zarządcy budynku grozi kara pieniężna nakładana na podstawie ustawy Prawo energetyczne. Ustawa przewiduje sankcję również za odmowę wypełnienia obowiązków informacyjnych wobec mieszkańców oraz za pobieranie opłat za realizację tych obowiązków, mimo że powinny być one nieodpłatne.
Wysokość kary bywa różnie przedstawiana w różnych źródłach – część opracowań wskazuje kwoty rzędu kilku tysięcy złotych, inne mówią nawet o karze do kilkunastu procent rocznego przychodu zarządcy. Niezależnie od dokładnej kwoty, adresatem sankcji jest zawsze właściciel lub zarządca budynku, nie pojedynczy mieszkaniec – chyba że to on uporczywie utrudnia przeprowadzenie prac montażowych, na przykład odmawiając udostępnienia lokalu monterowi. Dobrze udokumentowany proces wymiany liczników wody we wspólnocie – protokoły uchwał, korespondencja z mieszkańcami, terminy prac – stanowi zabezpieczenie zarządcy na wypadek kontroli.
Nie ma takiego ogólnego obowiązku – przepisy o zdalnym odczycie dotyczą ciepłomierzy, podzielników kosztów ogrzewania i wodomierzy ciepłej wody użytkowej. Wymiana licznika zimnej wody na radiowy może wynikać jedynie z regulaminu wspólnoty lub decyzji przedsiębiorstwa wodociągowego, na przykład przy wygaśnięciu legalizacji.
Termin graniczny to 1 stycznia 2027 roku i dotyczy urządzeń zamontowanych przed 22 maja 2021 roku. Liczniki instalowane po tej dacie powinny od razu mieć funkcję zdalnego odczytu.
Tak, ale tylko jeśli taka możliwość wynika z regulaminu rozliczania mediów przyjętego uchwałą i dotyczy konkretnych sytuacji, na przykład braku ważnej legalizacji licznika czy odmowy udostępnienia lokalu do odczytu. Ryczałt nie może być stosowany jako dowolna sankcja wobec mieszkańca.
Odpowiedzialność co do zasady spoczywa na właścicielu lokalu, ponieważ to on jest stroną umowy z dostawcą mediów i zarządcą budynku. Kwestia kosztów wymiany i stanu licznika w dniu wydania mieszkania powinna być opisana w umowie najmu i protokole zdawczo-odbiorczym.
